जन्मदिन किन मनाउने

जन्मिएको दिनलाई जन्मदिन भनिन्छ, चाहे मान्छे होस् वा कुनै अन्य जीव । एउटा सिङ्गो जीवनमा जन्मदिन एकपटक आँउछ, केवल एकपटक, जुन कुरा न जन्मिनेले चाल पाउँछ न जन्माउनेले यही दिन जन्माउँछु भनेर इच्छा गरेर हुन्छ । जगजाहेर छ जन्मदिन त हामीले नजानेरै त्यसै दिन मनाइसक्यौँ जुन दिन हामी च्याँच्याँ गर्दै यो धर्तीमा पदार्पण गर्यौं । 

बर्सेनि आउने त्यो कथित ह्याप्पी बर्थ डे वास्तवमै बर्थ डे होइन । त्यो जन्मस्मृति मात्र हो । जन्मस्मृति एउटा आधार लिएर मनाइन्छ, जस्तै कसैले तारिख मान्छन्, कसैले गते त कसैले तिथि । हो, बर्थ डेमा सबै ठ्याक्कै मिलेको हुन्छ तर जन्मस्मृतिमा केवल एक थोक । त्यसैले वार्षिक आउने उक्त दिनलाई जन्मदिन भनेर मनाउनु स्वयंमा एउटा भ्रम हो । जन्मदिनका वार्षिकीहरूलाई जन्मदिन भनेरै हामीले धेरै जन्मदिन मनाइसकेका छौं ।

जन्मस्मृति वा ‘कथित जन्मदिन’ मनाउने परम्पराका सम्बन्धमा बहस जरुरी छ । जन्मस्मृति आफ्नै प्रयासले ल्याइएको परिवर्तन होइन, यो त आफसे आफ आउने प्रक्रिया हो अनि यो कुनै महत्वपूर्ण प्राप्ति पनि होइन, बरु उल्टै एक थप अमूल्य वर्षको अवसान हो । सबैको जीवनमा नचाहेरै पनि बारम्बार आइरहने यो जन्मस्मृति मनाइरहनुको कुनै तुक छैन । 

यसै पनि हामीसँग टाइम पास र रमाइलो गर्न यति धेरै चाडपर्व एवं बिदाहरू छन् । फेरि पनि हामी किन प्रत्येक सदस्यको जन्मदिन खोजी–खोजी मनाउन उद्यत छौँ  ? के हामीसँग कुनै कामै नभएर हो ? कसैसँग काम छैन, समय छ, त्यसैले उनीहरू हरदिन उत्सव खोजी हिँड्छन् । कसैसँग पैसा धेरै छ र हरक्षण खर्च गर्ने बाटो पहिल्याउँछन् । 

समय–समयमा पारिवारिक जमघट हुनु आवश्यक छ तर बर्थ डेका रूपमा त्यो आवश्यक छैन । किनभने प्रत्येक बढ्दो जन्मस्मृति दिवसले घट्दो आयुलाई प्रतिविम्बित गर्छ । जन्मिएका हरेक चिजको मृत्यु निश्चित छ जुन अजय सत्य हो, कतै जन्मदिन भनेर शब्दोच्चारण गरिरहँदा त्यही शब्दसिक्काको अर्को पाटोमा मरणदिन स्वत: मिसिएर आउँछ, तसर्थ दिनानुदिन मृत्युतर्फ अग्रसर भैरहेको कटु सत्यलाई सङ्केत गर्ने त्यो अङ्कलाई सम्झेर बरु शोक गर्नुपर्ने हो, सेलिब्रेसन होइन । 

हाम्रा पितापुर्खाहरू एउटै जन्मदिन नमनाई सय वर्ष बाँचे । अहिले जतिसुकै फुर्तीफार्तीका साथ ह्याप्पी बर्थ डे, गड ब्लेस यू वा लङ लिभ ढिस्कानो भने पनि कसैको आयु एक सेकेन्ड पनि बढ्नेवाला छैन । सही हो, मानिस प्रशंसा रुचाउने स्वार्थी प्राणी हो, उसले हरकृत्य गरेर कम्तीमा वर्षको एक दिन सबैले आफूलाई उपहार दिएर भगवानसरि पुजून् र विस गरुन् भनेर जन्मस्मृतिको चाँजोपाँजो मिलाएको हुन्छ, तैपनि अरूको विसले शताब्दी काट्न गाह्रै छ । 

अरूको अनुकरण गर्ने संस्कृतिमध्येको चरम उदाहरण बर्थ डे सेलिब्रेसनलाई लिन सकिन्छ । पश्चिमा जीवनशैलीको अभिन्न अङ्ग बनेर रहेको यो सेलिब्रेसन आज ढुक्कै हाम्रो घरदैलोसम्म आइपुगेको छ । बर्थ डेमा बालबालिकाहरूलाई साथीहरूबीच चकलेट बाँड्न लगाइन्छ, जुन कार्यलाई अभिभावकले प्रायोजन तथा स्कुलले संयोजन गरिदिएको पाइन्छ । हामी आफ्ना सन्तानलाई चकलेट बाँड्ने पाश्चात्य प्रथा सिकाउँछौँ, तर चकलेट खाइसकेपछि दाँत ब्रस गर्न र चकलेटका खोल जथाभावी नफाल्न भन्दैनाँै । कल्चर कपी नै गरे पनि हुबहु कपी गर्दैनाँै हामी, किनभने हाम्रो बानी नै क्षणिक र हेर्दा आनन्द लाग्ने कुरा मात्र अवलम्बन गर्ने छ । 

अभिभावकहरूले नै बर्थ डे सेलिब्रेसनको नाममा अनावश्यक र चर्को होडबाजीको संस्कार भित्र्याएका छन् । उनीहरू सोच्छन्– कान्छो छोराको साथीको बर्थ डेमा त्यत्रो केक काटेका थिए ? अब हाम्रोमा त्योभन्दा ठूलो र एम्ब्रोइडरी गरेको केक । अनि अर्कोले साइकल गिफ्ट दिएको देखेर मोटरसाइकल किन्दिन पछि पर्दैनन् कोही । कुनै कक्षामा वर्षमा दुई पटक बर्थ डे मनाउने बालबालिका पनि भेटिन्छन्, अनि त्यही कक्षामा बर्थ डे नै नमनाउने बालक भयो भने बिचरा उसको त बेइज्जत नै हुन्छ । उसको झगडाले आजित भएर पैसा नहुने आमाबाबुहरूले समेत ऋणपान गरेर भए पनि एक प्याकेट चकलेट किनिदिनैपर्छ । सस्तै भए पनि बेलुकीपख केक काटिदिनैपर्छ । यो आवश्यकता होइन, देखासिकी हो । 

गर्मी मौसममा लेयरलाई आवश्यक सितलता कायम गर्ने उपायहरु

तापले लेयरको बथान माथिकै ठूलो प्रभाव पारेको हुन्छ। तर पनि यस्तो वातावरणमा कुखुरालाई स्वस्थ बनाई अण्डा उत्पादन गरि राख्ने बनाउन सकिने धेरै उपायहरु छन् ।जब गर्मीमा तापक्रम बढ्छ,अण्डा उत्पादकहरु थाहापाउनु पर्छ कि त्यस्तो वातावरणमा अण्डाको उत्पादन घट्ने मात्र होईन कुखुराको बथानमा मृत्यूदर पनि बढी हुन्छ ।

पोल्ट्रीका लागि सुविधाजनक मानिने वातावरणको तापक्रम १८ देखि २४ डिग्री सेल्सियस हो । यसभन्दा बढी तापकक्रम भएमा पसिना ग्रन्थीको अभाव र प्वाँखले भरिएको कारण कुखुराले सामान्य शरिरको आन्तरिक तापक्रमकायम राख्न सक्दैन । यदि वातावरणको तापक्रम चाहिने भन्दा बढी भएमा कुखुराको आन्तरिक तापक्रम पनि बढ्छ जसका कारण दानाको खपतमा कमी, शरीर तात्ने,छिटो छिटो स्वास फेर्ने, कमजोर भै जमिनमा पल्टिने र अन्त्यमा मृत्यू समेत हुने जोखिम रहन्छ ।

यदि कुखुरा फार्मको वातावरण २६ डिग्री सेल्सियस देखि ३८ डिग्री सेल्सियस सम्म पुगे अवस्था आउन सक्नछ । यदि कुखुराको शरिरको तापक्रम बढ्ने समस्यालाई समयमै व्यवस्थापन गर्न सकिएन भने लेयरबाट राम्रो उत्पादनलिन सकिदैन र यस्तो समस्याबाट थोरै उमेर र कमतौल भएका भन्दा बढी पुराना र बढीतौल भएका कुखुराहरु बढी प्रभावित हुनेछन् ।

समग्र रुपमा वरवर र फार्मको वातावरणको उपयूक्त व्यवस्थापनद्धारा यस समस्या समाधानगर्न सकिन्छ । गर्मी मौसममा लेयर कुखुरालाई सुविधाजनक वातावरण निर्माण गरी उनीहरुबाटअण्डा उत्पादनमा असर नपर्ने स्थिति सृजनागर्न फार्मको व्यवस्थापन, पानीको व्यवस्थापन, दानाको गुणस्तर रअन्य सामान्य व्यवस्थापन गरी चार कुराहरुमा ध्यनदिनुपर्ने हुन्छ ।

पोल्ट्री फार्मको वातावरणमा समायोजन

• कुखुरालाई तापबाट जोगाउन गर्मी मौसममा निम्न उपायहरु अपनाउन सकिन्छ :
• कुखुराको फार्म पुर्व पश्चिम र्काई लामो संरचना बनाउनु पर्छ र छाना कम्तीमा पनि डेड मिटर अग्लो बनाई सीधै घाम र पानीको प्रभावन पर्ने बनाउनु पर्छ । छानामा चुन दलेर कम्तीमा २ डिग्री से. तापक्रम कम गर्न सकिन्छ ।
• धानको पराल, गहुँको छ्वाली, उखुको पातवानरिवलको पातले छानोलाई छाप्ने हो भने पनि कुखुरा राख्ने घरको तापक्रम कमगर्न सहयोग पुग्छ ।
• छाना नजिकै भेन्टिलेटर राखी प्राकृतिक हावाको आवत जावत हुनेगरी कुखुराको घर बनाउनु पर्छ ।
• कुखुुराको घरको बाहिरपट्टी जुटका बोराको पर्दा राखीकुखुराको घर भित्रशितलबनाउन सकिन्छ जसबाट कोठाको तापक्रम २ देखि ३ डिग्री सेल्सियस सम्म घट्न सक्छ ।
• कुखुराको घर भित्र पानी छर्केर तापक्रमकम पार्ने र दानालाई चिसो हुन नदिने उपाय गर्न सकिन्छ ।
• कुखुराको घर वरवर ठूला रुखहरु रोपेर पनि गर्मी कम गर्न सकिन्छ ।

पानी व्यवस्थापन

• गर्मी मौसममा कुखुराले छिटो छिटो श्वास फेरेर आफ्नो शरीरको तापक्रम कम गर्ने गर्छन् जसका कारण शरीरबाट समान्यअवस्थामा भन्दा बढी पानी खेर जान्छ । त्यसैले कुखुरालाई धेरै पानी उपलव्ध हुने व्यवस्था गर्नुपर्छ तर पानीको व्यवस्थापन होसियारी पुर्वक गरिनुपर्छ । कुखुरालाई सामान्य अवस्थामा आवश्यक भन्दा तीन चार गुणा बढी पानी उपलव्ध गराउनुु पर्छ ।
• गर्मी मौसममा माथि राखिने पानीको भाँडा पुरै भरी राख्नु हुँदैन र वेला वेलामा पानी वाहिर निस्कने व्यवस्था गर्नुपर्छ । यदि सम्भव भएमा जुटको बोराले पानीको ट्यांक छोपी टल्किने रंग पेन्ट गर्नुपर्छ ।
• कुखुरालाई पानीको पहुँच सहज बनाउनु पर्छ ।
• कुखुरालाई पानी खान प्रेरित गर्न नुन पनि खुवाउन सकिन्छ जसका लागि पानीमा ०.२ प्रतिशत नुनको मात्रहुनु जरुरी छ । कुखुराको ईलेक्ट्रो टाईप सन्तुलन कायम गर्न ईलेक्ट्रोलिटपनि पानीमा मिसाउन सकिन्छ ।
• गर्मी मौसममा कुखुराकालागि भिटामीन सि र सिट्रीक एसीड पनि पानीमा मिसाएर दिनु जरुरी हुन्छ ।

दाना उपभोग

• लेयरले गर्मी मौसममा दाना कम खाने भएकोले यसबाटअण्डा उत्पादनमा कमी नआओस भनी उनीहरुलाई पुरक पोषण तत्व खुवाउनु पर्छ ।
• लेयरलाई १० देखि १५ प्रतिशत दानाबाट पाउने शक्ति कार्वाेहाईड्रेड र प्रोटिनले प्रतिस्थापन गर्नु पर्छ जसमा १ देखि २ प्रतिशत वनस्पतिजन्य तेल तथा चिल्लो पदार्थ हुनु बेस हुन्छ ।
• तेल निकालिएको चामलको कनिकालाई तेल सहितको चामलको कनिकाले प्रतिस्थापित गर्नुपर्छ । यसबाट दानामा बढी मात्रामा प्रोटिन हुने सुचिश्चितता हुन्छ । ढुसी नलागोस भनी दाना चामलको कनिका बढीमा १० दिनभन्दा पुरानो नहुने गरी प्रयोग गर्नुपर्छ ।
• दानामा डि.एल. मिथिओनाईन लाई मिथियोनाईन होईड्रोक्सिल एनालोग र बेटाईनले प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ । भिटामिन ( विशेषगरी भिटामिन सी, ए र ई ) र मिनरलको मात्रा २५ प्रतिशतले बढाउनु पर्छ ।
• ४० देखि ५० प्रतिशत नुनको मात्रालाई वाईकोराबोनेटले प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ जसबाटअण्डाको बोक्राको गुणस्तर राम्रो हुन्छ ।
• दानामा क्याल्सियमको मात्रा ४ देखि ५ प्रतिशत बढाउनु पर्छ ।
• दानाको एक तिहाई भाग विहानै ( ४ बजे विहान ) खुवानुपर्छ र बाँकी दिउसो १ बजे तिर खुवाउनु पर्छ ।
• दानामा माईकोटोक्जिन वाईन्डरको मात्रा थप्नुपर्छ ।

ब्रोइलर खोरको व्यवस्थापन

ठाँउको छनौट

• जैविक सुरक्षायुक्त क्षेत्र हुनुपर्दछ ।
• गुणस्तरीय पानी, बिजुलीको साथै अन्य आबश्यक सामग्रीहरुको सुविधा भएको ठाँउ हुनुपर्दछ ।
• सुली व्यवस्थापन र मरेका कुखुरा बिसर्जनको निम्ति पर्याप्त ठाँउ आदिको सुविधा हुनुपर्दछ ।

डिजाइन/ ढाँचा

• खोरको लम्बाई पूर्व–पश्चिम दिशामा अवस्थित हुनुपर्दछ ।
• लामो समयसम्म खप्ने, सस्तो र सकेसम्म स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने किसिमको सामग्रीबाट खोर निमार्ण गर्नुपर्दछ ।
• खोर बनाउँदा दैनिक व्यवस्थापन गर्न तथा राम्रोसँग सफा गर्न सजिलो हुने गरी बनाउनु पर्दछ ।
• बाहिर पट्टिबाट सम्पुर्ण फार्मलाई घेरेर तथा चाबी लगाउने गरी बार लगाउनुपर्दछ ।

तल दिइएका नाप अनुसार खोर बनाउनुपर्दछ ।

• एक खोर देखि अर्को खोरको दुरी = ४० फिट (कम्तीमा)
• जगको उचाइ = २ फिट
• छेउको भित्ताको (इट्टा, ढुङगा वा ब्लक) उचाइ = ६ इन्च–९ इन्च (बढीमा)
• छेउको जालीको उचाई = ६ फिट (जाडो ठाँउमा) र ७ फिट (गर्मी ठाँउमा)
• बलेनीको लम्बाई = २ फिट

प्रत्येक ५०० कुखुरालाई खोर भित्र छुट्टा छुट्टै पाल्ने व्यवस्था हुनुपर्दछ ।

• भुई पक्की हुुनुपर्दछ ।
• खोर छाउने वस्तु प्रकाश परिवर्तन गर्ने हुुनुपर्दछ । उदाहरणको लागि जस्तापाता, खर, सेलेट
• खोर र फार्मबाट निस्केको फोहोर पानी निकासको राम्रो व्यवस्था हुनुपर्दछ ।

सन्तानको डिमान्डै चर्काे !

आमाबाउ चाहन्छन्– छोराछोरी सुखी होऊन्, सन्तुष्ट होऊन् । सन्तानका इच्छा र चाहना पूरा गर्न जिन्दगीभर दुःख गर्छन्, कष्ट काट्छन् । तर, नयाँ पुस्ताका ‘डिमान्ड’ चर्का हुन्छन् । उनीहरू मोबाइलदेखि मोटरसाइकलसम्म, घुमफिरदेखि ‘पकेटमनी’सम्मका सबै माग अभिभावकले पु¥याइदिऊन् भन्ने चाहन्छन् । उनीहरूलाई घाँटी हेरेर हाड निल्नुपर्छ भन्ने पुरानो उखानको हेक्का हुँदैन । सृजना खड्का र रचना श्रेष्ठले सन्तान र अभिभावबीचको यस्तै माग र पूर्तिको हिसाबकिताब प्रस्तुत गरेका छन् ।

‘डिमान्ड’ अर्थात् माग ।

नयाँ पुस्ताका डिमान्डैडिमान्ड हुन्छन् ।
मोबाइलदेखि मोटरसाइकलसम्मको डिमान्ड । जिमखाना जानेदेखि जन्मदिनमा पार्टी राख्नेसम्मको डिमान्ड । हाइकिङदेखि विदेशै हुइँकिनेसम्मको डिमान्ड । ‘पकेटमनी’को डिमान्ड । फिल्म, घुमफिर खर्चको डिमान्ड । रेस्टुरेन्टमा साथीहरूसँग जमघट गर्ने बजेटको डिमान्ड । अर्थात्, डिमान्डैडिमान्ड ।  
आफ्ना अभिभावकका आर्थिक हैसियत र गच्छेको उनीहरूलाई मतलब नभएजस्तो देखिन्छ । उता, अभिभावक छोराछोरीका चर्का माग पूरा गरिदिन हरसम्भव प्रयत्न गर्छन् ।  

माग थरीथरी
काठमाडौँ, भोटेबहालस्थित एउटा गल्लीमा चटपटे बेच्छिन्, विनिता कार्की । तीन सन्तानकी आमा उनी बिहानदेखि बेलुकासम्म चटपटे बेचेर घरखर्च र छोराछोरीको पढाइ खर्च जुटाउँछिन् ।
‘बाँच्नै गाह्रो भइरहेका बेला छोराछोरीका अनेक थरी चाहनाले दिक्कै बनाउँछ,’ उनी भन्छिन्, ‘उनीहरूका डिमान्डै चर्का हुन्छन् ।’
भर्खरै एसईई दिएर बसेकी उनकी छोरी पहिरनको सोखिन छिन् । ‘साथीहरूसँग घुम्न जान घुँडामा च्यातिएको प्यान्ट किन्दिनुस् भन्दै थिई,’ विनिताले भनिन्, ‘पहिला त मार झपारेँ । तर, माने पो । नकिन्दिई सुखै पाइएन ।’
चार कक्षामा पढ्ने छोराले मोबाइलको माग गरेको छ । ‘अर्काे सात कक्षामा पढ्ने छोरा ल्यापटप चाहियो भन्छ । खै के त्यो प्रोजेक्ट वर्क कि के हो गर्नप¥यो भन्दैथ्यो,’ उनले भनिन्, ‘नसक्ने कुरा कहाँबाट ल्याउनु ? चटपटे बेचेर कति नै आम्दानी हुन्छ र ? भात खानै मुश्किल हुन्छ । अहिलेका केटाकेटीका कुरै बुझ्दिनँ म ।’
त्यस्तै, ललितपुरका चन्द्रप्रसाद चौलागार्इं पनि पाँच सन्तानका मागले हत्तु भएका छन् । ज्याला–मजदुरी गरेर परिवार पाल्ने उनलाई छोराछोरी पढाउन हम्मेहम्मे परेको छ । ‘सबै छोराछोरी पढ्छन्,’ उनले भने, ‘कोही स्कुल त कोही कलेज । भारी बोकेर घर चलाउनुपर्छ । उनीहरूका किताब, कापी, कलम जुटाउन पनि धौधौ पर्छ । त्यसमाथि कहिले के कहिले के मागिरहन्छन् । बाउ हुन साह्रै गाह्रो हुँदो रैछ ।’
काठमाडौँ, छाउनी बस्ने सविना श्रेष्ठ सिलाईको काम गर्छिन् । श्रीमान् सेनामा छन् । उनका दुई छोरा छन् । ‘सानोमा जेठो छोरा निकै कमजोर भयो भनेर दिनदिनै मासुभात खुवाउँथेँ,’ उनले भनिन्, ‘अहिले लाठे भैसक्यो । मासु नभई भातै खाँदैन । मासु भएन भने अण्डा त उसलाई चाहिन्छ–चाहिन्छ । अरू तरकारी पकाएको दिन फन्किँदै कोठामा गएर चुकुल हालेर बस्छ ।’
नयाँ चाहियो
काठमाडौँको भूगोलपार्कमा टहल्न आएका टेबहालका विजयरत्न तुलाधरलाई अहिलेका केटाकेटीका माग देखेर उदेक लाग्छ । उनले आफ्नै छोराछोरीका उदाहरण दिए । ‘भएको, पुरानो र काम दिइरहेको चिज हुँदैन भन्छन्,’ उनले भने, ‘घरमा पुरानो टीभी राख्दा लाज हुन्छ रे, नयाँ एलईडी टीभी चाहियो रे । चलाइराखेको मोबाइल थोत्रो र पुरानो भयो रे । लेटेस्ट मोडेलको चाहियो भन्छन् । उनीहरूका डिमान्ड पूरा गर्दागर्दै जिन्दगी नै पूरा होलाजस्तो भइसक्यो ।’ उनलाई लाग्छ– नयाँ पुस्ताको मागको कुनै सीमा छैन । ‘हाम्रो जमानाजस्तो कहाँ रह्यो र अब ?’ उनले भने, ‘हामी बारीको पाटामा फुटबल खेल्न जान्थ्यौँ, अहिलेका केटाकेटी पैसा तिरीतिरी फुटसल धाउँछन् ।’
मोबाइल र नेटको माग  
‘बाबामम्मी त मुखले भन्ने मात्रै हो, भनेको कुरा कहिल्यै पु¥याउनुहुँदैन’ काठमाडौँ, ब्रह्मटोलस्थित सरस्वती निकेतनमा ७ कक्षामा पढ्ने याङ्जी लामाले भनिन् । कक्षा छ मा हुँदा उनका बुबाले उनलाई मोबाइल किनिदिएका थिए । ‘मैले धेरै जिद्दी गरेपछि माइक्रोम्याक्सको सेट किनिदिनुभएको थियो,’ उनले भनिन् । ‘त्यो मोबाइल साथीको घरमा जाँदा चार्ज गरेकै ठाँउबाट हरायो ।’ उनका बुबा रेस्टुरेन्टका कुक हुन् भने आमा बैँकमा काम गर्छिन् । ‘अब चाहिँ हराउँदिनँ, अर्को किन्दिनू न भनेर कति चोटि भनिसकेँ,’ उनले सुनाइन्, ‘सुनेको नसुन्यै गर्नुहुन्छ । मम्मीले ‘फेरि हराउनलाई किन किन्नु ? अब १० कक्षा पुगेपछि मात्रै चलाउनू’ भन्नुहुन्छ ।’
यता, उनकी साथी रियालाई भने घरमा आमाबुबाले इन्टरनेट नजोडिदिएर तनाव भएको छ । स्कुलबाट आएपछि उनी फुत्त ठूलीआमाको डेरातिर  लागिहाल्छिन् । ‘आफ्नो डेरामा नेट छैन । ठूल्मम्मीकोमा छ । स्कुलमा दिएको होमवर्क गर्न नेट चाहिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘नेट राखेपछि छोराछोरी बिग्रिन्छन् भन्नुहुन्छ ।’ उनकी आमा तरकारी व्यापारी र बुबा डकर्मी हुन् । उनलाई युट्युबमा फिल्म हेर्न साह्रै मज्जा लाग्छ । ‘ड्याडीमम्मीलाई जसरी भए पनि नेट हाल्न लगाउँछु, यही महिनाभित्र,’ उनले भनिन् ।
माग पूरा गरिदिनै गाह्रो
काठमाडौँ, कोटेश्वर बस्ने चेतन बुढाथोकी सिकर्मी हुन् । उनका तीन जना छोराछोरी छन् । श्रीमती सिलाईको काम गर्छिन् । ‘काठमाडौँको ठाउँ, महँगीले बाँच्नै गाह्रो छ,’ उनले भने, ‘त्यसमाथि छोराछोरीका थरिथरिका माग ! जेठी ‘घुम्न जानुप¥यो, पैसा चाहियो’ भन्छे । माइलो ल्यापटप किन्दिएन भनेर गमक्क फुलेर बसेको छ । कान्छोलाई मोबाइल नभई भाको छैन । गरिखानु न मरिजानु पारेका छन् ।’
देखासिकीका कारण आफ्ना छोराछोरीले यस्ता माग गरेका उनको बुझाइ छ । ‘हुनेखानेका छोराछोरीले जे–जे ग¥यो, त्यही गर्न खोज्छन्,’ बुढाथोकीले भने, ‘घाँटी हेरेर हाड निल्नुपर्छ भन्ने उनीहरूलाई ज्ञानै छैन ।’

मनोचिकित्सक रवि शाक्यका अनुसार माग भनेको घाँटी हेरेर हाड निल्ने खालको हुनुपर्छ । ‘आमाबाउले आफ्नो गच्छे हेरेर छोराछोरीको डिमान्ड पूरा गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘छोराछोरी रिसाए, घर छाडेर हिँडे भन्दैमा केही गरि पो हाल्छन् कि भनी डराएर उनीहरूको सबै डिमान्ड पूरा गर्दिनुपर्छ भन्ने छैन । यस्तो बानीले झनै उनीहरूलाई ‘ब्ल्याकमेल’ गर्न सिकाउँछ । त्यसैले हरेक अभिभावकले आफ्नो वास्तविकताबारे सन्तानलाई सम्झाउनुपर्छ ।’
काठमाडौँ, ताहाचलमा किराना पसल गरेर बसेकी कोपिला हुमागाईंका दुई जना छोराछोरी छन् । छोरी ९ र छोरा ११ कक्षामा पढ्छन् । उनको कोठामा नेट काटिएको तीन महिना भयो । तर, छोराछोरीको ‘फेरि नेट जोडिदिनुस् न’ भन्ने माग आएकोे तीन हजार पटकभन्दा बढी भइसक्यो । ‘सामान्य किराना पसल चलाउँछु, उनीहरुले भनेको–भनेको जस्तो गर्न कहाँ पाउनु ? नेट जोडेपछि पढ्नको त कुरै छोडौँ, खानै बिर्सन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘उनीहरूले भनेबमोजिम गरे त जोगी भइन्छ ।’
काठमाडौँ, कीर्तिपुरका बाबुराजा महर्जन अभिभावकले छोराछोरीका माग पूरा गरिदिनुपर्ने बताउँछन् । ‘मैले १२ वर्षको उमेरसम्म एक जोर छालाको जुत्तासमेत लाउन पाइनँ,’ उनले भने, ‘आफ्नो पालामा धेरै दुःख कटाइयो, छोराछोरीलाई भने जे–जे भन्यो त्यही पु¥याइदिनुपर्छ जस्तो लाग्छ ।’ एक अस्पतालमा मेडिकल रेकर्डरका रूपमा कार्यरत उनका दुई छोरी र एक छोरा छन् । उनको अनुभवले छोरीहरूलाई बुज्झकी भन्छ । ‘छोरीहरुले अनावश्यक डिमान्ड गरेर कहिल्यै दुःख दिएनन् । छोरालाई आज सय रुपैयाँ दियो, भोलिपल्ट फेरि माग्न थालिहाल्छ,’ उनले भने, ‘छोरीले एउटा डिमान्ड गरे भने छोराले १० वटा कुराको डिमान्ड गर्छ ।’
छोराछोरीका सबै माग पूरा गरिदिने अभिभावकले उनीहरूलाई हानि पु¥याइरहेको हुने शिक्षाविद् डा. विद्यानाथ कोइराला बताउँछन् । भन्छन्, ‘यस्तो अवस्थामा अभिभावक र छोराछोरीको बीचमा ‘कम्युनिकेसन’ हुन जरुरी छ । आमाबाबुले आफ्नो छोराछोरीको डिमान्ड पूरा गरेर मात्र हुँदैन । उनीहरूसँग बसेर कुराकानी गर्ने वातावरण पनि बनाउनुपर्छ । सम्झाउनुपर्छ, बुझाउनुपर्छ ।’
शिक्षाविद् डा. कोइरालाका अनुसार हरेक माग पूरा गरिदिने अभिभावकको बानीले सन्तानलाई अरूमा निर्भर हुन बाध्य बनाउनुका साथै हीनताबोध र निराशाको शिकारसमेत बनाउँछ ।
अभिभावक संघका अध्यक्ष केशव पुरी अभिभावकले भनेको कुरा पु¥याइदिएर सन्तानलाई बिगारिरहेको धारणा राख्छन् । ‘हरेक अभिभावकलाई आफ्ना छोराछोरीको इच्छा पु¥याइदिऊँ भन्ने हुन्छ,’ पुरी भन्छन्, ‘उनीहरूले लगाइदिएको बानीले पछि गएर उनीहरूलाई नै अप्ठ्यारोमा पार्छ । अभिभावकले भनेको कुरा पु¥याइदिएर सन्तानलाई निगरानी गर्न नसक्दा उनीहरू विभिन्न किसिमका कुलतमा फस्न पुगेका उदाहरण पनि प्रशस्त छन् ।’
०००
काठमाडौँ, इन्द्रचोकका अमूल्य स्थापितका दुई छोरा छन् । ‘दुवैका साथीसर्कल फरक–फरक छन्,’ स्थापितले भने, ‘एउटा छोरोका गु्रपमा लगभग १० जना साथी छन् । जसको जन्मदिन आए पनि पार्टी गर्न तम्सिहाल्छन् । उनीहरुको ग्याङमा हरेक महिना जन्मदिनको भोज ! एक जनाको जन्मदिन आयो भने हजार रुपैयाँ घटी नबोकी घरबाट निस्किँदै निस्किँदैन ।’
काठमाडौँ, कोटेश्वर बस्ने रामप्रसाद थपलिया ट्याम्पू चलाउँछन् । उनको १४ वर्षीय छोरा प्रतीक ८ कक्षामा पढ्छन् । ‘उसको डिमान्ड ल्यापटप छ,’ उनले भने, ‘धेरै झगडा ग¥यो भनेर सामसुङको दश हजार पर्ने मोबाइल किनिदिएँ । अब ल्यापटप बनेर बसिखान दिएको छैन ।’

काठमाडौँ, लैनचौर बस्ने हेम्स बञ्जाडेको आफ्ना दुई छोराको माग व्यवस्थापन गर्ने आफ्नै काइदा छ । ‘म कहिल्यै ‘नो’ भन्दिनँ,’ उनले भने, ‘समय आएपछि किन्दिन्छु भन्छु । उनीहरूलाई सम्झाइबुझाइ गर्छु । घाँटी हेरेर हाड निल्नुपर्छ भन्छु ।’
मनोचिकित्सक रवि शाक्य सन्तानको माग सीधै इन्कार गर्न नहुने बताउँछन् । भन्छन्, ‘सीधै ‘नो’ भन्नु समस्याको समाधान होइन । उनीहरूको माग के कारणले पूरा गर्न नसकेको हो भन्ने कुरा उनीहरूले बुझ्ने भाषामा सम्झाउनुपर्छ ।’
‘खर्च गर्न सिकाउँछौँ, कमाउन सिकाउँदैनौँ’
डा. विद्यानाथ कोइराला
शिक्षाविद्
आजकालका आमाबाउले सानै बेलादेखि आफ्ना छोराछोरीलाई तीनतारे÷पाँचतारे होटलमा लगेर खुवाउँछन् । उनीहरूको गच्छेले भ्याओस् वा नभ्याओस् । सानो बेलामा पूरा हुँदै आएका ‘डिमान्ड’मा ठूलो भएपछि उनीहरूको लत बसिसकेको हुन्छ । यसले तीनटा अवस्था सिर्जना गर्छ । पहिलो, आमाबाउसँग शत्रुता वा दुश्मनी । दोस्रो, दुई नम्बरी काम गर्नतर्फ छोराछोरी प्रेरित हुन्छन् र तेस्रो, आफैँ कमाउनुपर्छ भन्ने सोच उनीहरूमा आउँछ । सम्पन्न घरानाका अभिभावकले छोराछोरीलाई कमाउन सिकाउँदैनन् । उनीहरूले गरेका हरेक डिमान्ड पूरा गरिदिँदै जान्छन् । यसले भविष्यमा उनीहरूकै छोराछोरीलाई हानि पु¥याइरहेको हुन्छ ।
हामी अभिभावकहरू खर्च गर्न सिकाउँछौँ, कमाउन सिकाउँदैनौँ । बाइक किन्दिन्छौँ, ‘आफ्नै पैसाले पेट्रोल भर’ भन्दैनौँ । मोबाइल किन्दिन्छौँ, ‘आफ्नै पैसाले रिचार्ज गर्नुपर्छ’ भनेर सिकाउँदैनौँ । कुनै पनि सामान किनेपछि त्यसको जतन कसरी गर्ने ? मर्मत खर्च कसरी जुटाउने ? आफ्नो अर्थिक हैसियत के हो ? भनेर कहिल्यै पनि बुझाउँदैनौँ÷सिकाउँदैनौँ । बचत गर्ने बानी त झन् धेरै कम अभिभावकले मात्र लगाउँछन् । यो उनीहरूको ठूलो कमजोरी हो । मास्टर्स पास गरेको छोराको बिहेको खर्च र बच्चा हुर्काउने खर्चसम्म अभिभावकले धानेका उदाहरण हाम्रो समाजमा प्रशस्तै छन् । यसले भविष्यमा उनीहरूलाई अरूमा निर्भर हुन बाध्य बनाउनुका साथै हीनताबोध र निराशाको शिकारसमेत बनाउँछ ।
यस्तो अवस्थामा अभिभावक र छोराछोरीको बीचमा ‘कम्युनिकेसन’ हुन जरुरी छ । आमाबाबुले आफ्नो छोराछोरीको डिमान्ड पूरा गरेर मात्र हुँदैन । उनीहरूसँग बसेर कुराकानी गर्ने वातावरण पनि बनाउनुपर्छ । सम्झाउनुपर्छ÷ बुझाउनुपर्छ । किनभने, सम्पन्न परिवारका लागि बाइक, कम्प्युटर र महँगो रेस्टुरेन्टमा गएर खानु आधारभूत डिमान्डमा पर्लान् । तर, विपन्न परिवारका लागि बिहान÷बेलुका टन्न भात खाने डिमान्ड नै पूरा गर्न नसकिरहेको अवस्था पनि हुन्छ ।

‘नयाँ पुस्ता त डिमान्डको पहाडै हो’
केशव पुरी
अध्यक्ष, अभिभावक संघ
अहिलेको अवस्था एकदमै फेरिएको छ । कुनै अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीले डिमान्ड गरेको कुरामा ‘नो’ भने भने उनीहरूका छोराछोरी आफ्नो हातबाट गुमे भन्ने बुझे पनि भयो । नयाँ पुस्ताको माग बढ्दै जानुमा मिडियाको ठूलो हात छ । टीभीमा जसले जे लगाएको छ, त्यही लगाउन खोज्ने, जे खाएको छ, त्यही खान खोज्ने, जे बोकेको छ, त्यही बोक्न खोज्ने, जे चढेको छ, त्यही चढ्न खोज्ने क्रम बढ्दो छ । धनाढ्य घरका छोराछोरीको संगतले मध्यमवर्गीय परिवारका छोराछोरीको मागसमेत बढ्दो छ । उनीहरू फजुल खर्च गरेर रमाइलोमा भुलिरहेका छन् । बुबाआमा गाँस कटाएर छोराछोरीलाई पढाउँछन् । छोराछोरी भने दिनकै फिल्म हेर्न जान्छन् । बजारमा आएका नयाँ मोडलका मोबाइल देख्नै नहुने ! उनीहरूको माग भइहाल्छ । यस्ता कुरामा उनीहरू आमाबाउलाई प्रत्यक्ष÷अप्रत्यक्ष दबाब दिइरहेका हुन्छन् । साँच्चै भन्ने हो भने नयाँ पुस्ता त डिमान्डको पहाडै हो ।
हरेक अभिभावकलाई आफ्ना छोराछोरीको इच्छा पु¥याइदिऊँ भन्ने हुन्छ । उनीहरूले लगाइदिएको बानीले पछि गएर उनीहरूलाई नै अप्ठ्यारोमा पार्छ । अभिभावकले भनेको कुरा पु¥याइदिएर सन्तानलाई निगरानी गर्न नसक्दा उनीहरू विभिन्न किसिमका कुलतमा फस्न पुगेका उदाहरण पनि प्रशस्त छन् ।
धेरै अभिभावक आफैँले ‘परीक्षामा यति नम्बर ल्याउनू, यो किन्दिन्छु, त्यो किन्दिन्छु’ भनेर वाचा गर्छन् । यो एकदमै गलत अभ्यास हो । उनीहरूलाई पढ्नका लागि प्रेरित गर्न अन्य उपाय हुन सक्छन् । उनीहरूलाई क्षणिक खुशी दिएर मात्रै हँदैन । भविष्यका बारेमा पनि सोच्ने बनाउनुपर्छ ।  
‘मैले दुःख पाएँ, उमेरमा कति चाहना मार्नुप¥यो’ भन्दै छोराछोरीका हरेक इच्छा पूरा गरिदिने अभिभावक पनि धेरै छन् । तर, आफू दुःख गरेरै सफल भएको र छोराछोरीले पनि जीवनलाई बुझ्नका लागि दुःखै गर्नुपर्छ भन्ने कुरा उनीहरू बिर्सन्छन् ।
असल सन्तानलाई आमाबुबाको सम्पत्तिको चाहना हुँदैन । तर, खराब सन्तानले आमाबुबाको करोडाँै सम्पत्ति क्षणभरमै सखाप पारिदिन सक्छ ।
हरेक अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीलाई ‘हामी कस्तो पृष्ठभूमिबाट आएका हाँै ? हाम्रो धरातल के हो ?’ भन्ने कुरा सम्झाउनुपर्छ । नत्र आफूले नसक्दानसक्दै उनीहरूको डिमान्ड पूरा गर्दिंदै जाने हो भने कलेज  पढ्ने बेलासम्म डिमान्डको पहाडै बनिसकेको हुन्छ । यसमा अभिभावक आफैँ सचेत हुनुपर्छ ।

‘घाँटी हेरी हाड निल्नुपर्छ’
रवि शाक्य, मनोचिकित्सक
अहिलेका पुस्तालाई परिवारले ‘के सिकाउँछ’ त्यो महŒवपूर्ण हुँदैन । साथीभाइले के खाए, के लाए, के गरे र कहाँ गए भन्ने चाहिँ महत्वपूर्ण हुन्छ । उनीहरूका आ–आफ्नै ग्रुप हुन्छन् । ग्रुपमा ‘अरूभन्दा म के कम’ भनेर देखाउने होडबाजी चलि नै रहेको हुन्छ । आज एउटाले नयाँ÷महँगो मोबाइल ल्याएको छ भने भोलि त्यो अर्काको डिमान्ड हुन पुग्छ । एउटाले बाइक चढ्यो भने अर्कोले डिमान्ड गरिहाल्छ ।
डिमान्ड भनेको घाँटी हेरेर हाड निल्ने खालको हुनुपर्छ । आमाबाउले पनि आफ्नो गच्छे हेरेर छोराछोरीको डिमान्ड पूरा गर्नुपर्छ । छोराछोरी रिसाए, घर छाडेर हिँडे भन्दैमा केही गरि पो हाल्छन् कि भनी डराएर उनीहरूको सबै डिमान्ड पूरा गर्दिनुपर्छ भन्ने छैन । यस्तो बानीले झनै उनीहरूलाई ‘ब्ल्याकमेल’ गर्न सिकाउँछ । त्यसैले हरेक अभिभावकले आफ्नो वास्तविकताबारे सम्झाउनुपर्छ ।
कोही निकै अटेरी स्वभावका पनि हुन्छन् । आमाबुबाको कुरा सुन्दै सुन्दैनन् । यस्तो अवस्थामा आफ्ना आफन्त तथा उनीहरूका नजिकका वा मिल्ने साथीको सहारा लिन सकिन्छ । तर, उनीहरूको माग सीधै इन्कार गर्नु हुँदैन । जवाफ नदिई चुप भएर पनि बस्नु हुँदैन । ‘नो’ भन्नु नै पनि समस्याको समाधान होइन । उनीहरूको माग के कारणले पूरा गर्न नसकेको हो भन्ने कुरा उनीहरूले बुझ्ने भाषामा सम्झाइबुझाइ गर्नुपर्छ ।
कसैले ल्यापटपको डिमान्ड गर्छन्, त्यो पाएपछि आफ्नो प्राथमिक कामकाज÷पढाइ नै छाडेर चौबीसै घण्टा त्यसैमा झुण्डेर बस्छन् । यस्तो खालको डिमान्ड पूरा गरेर पनि त्यसको औचित्य भएन । हरेक अभिभावकले छोराछोरीको माग पूरा गर्नुपूर्व आफ्नो क्षमता र छोराछोरीको आवश्यकता के हो भन्ने कुरा बुझ्नु जरुरी छ ।
छोराछोरी बुझ्दै नबुझ्ने हुँदैनन् । अभिभावकले उनीहरूलाई कुन रूपमा सम्झाउँछन्, त्यसमा भर पर्छ । आफूले गरेको डिमान्ड पूरा नहुँदा छोराछोरी स्वाभाविक रूपमा दुःखी हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा अभिभावकले आफ्नो विवेक लगाउन सक्नुपर्छ ।

भेट्नुपर्छ है !

smtsza forever

भनिन्छ, यो संसारमा भएका करोडौं मानिसमध्ये जोसँग भेट हुन्छ, त्यसको कुनै न कुनै कारण हुन्छ । कसैसँग त्यसै भेट हुँदैन कि त त्यो मानिसले सकारात्मक प्रभाव पार्छ कि नकारात्मक वा समन्वयकारी भूमिका खेल्छ । चाहे अघि वा पछि कतै न कतै जीवनको कुनै मोडमा कुनै भूमिकामा जोडिन आइपुग्छ । कतिसँग एकफेर भेट भएपछि वर्षौं देखादेख पनि हुँदैन । कसैसँग दोहोर्‍याएर भेट्नै मन लाग्दैन । कतिसँग भेटिरहूँ, कुरा गरिरहूँ जस्तो लाग्छ । फेरि कतिसँग भेट्दिनँ भने पनि दिनहुँ भेटिरहनुपर्छ । मान्छेले इच्छा गर्दैमा सबै कुरा गर्न पाउँदैन । मानिसको अधिकांश उमेर परिस्थितिको सिकार भएर वा समयसँग सम्झौता गरेरै बित्छ ।  

भेटहरू पनि अनेक खालका हुन्छन्, जस्तै— आकस्मिक भेट, नियोजित भेट, प्रायोजित भेट, जम्काभेट यस्तै–यस्तै । हिजोआज त अझ इन्टरनेट तथा सामाजिक सञ्जालको विकासले सबैसँग सधैं भेटिरहेजस्तो भ्रम हुन्छ । सबै कुरा थाहा भैरहेजस्तो भान पर्छ । सामाजिक सञ्जालमा देखाइएको कुराले समग्र जीवनका घटनाको प्रतिनिधित्व गर्दैन । सार्वजनिक रूपमा देखाउन र भन्न नमिल्ने कतिपय कुरा मानिसले लुकाइराखेको हुन्छ अर्थात् व्यक्त गरेको हुँदैन । कति कुरा भेटेरै गरुँला भनेर साँचिएको हुन्छ तर मानिसहरू अचेल भौतिक रूपमा त्यति भेट्न छोडिसके ।

 भेटे पनि उनीहरू अन्तै हराएका हुन्छन् । भेटेर कुरा गर्दा आउने आत्मीयता, निकटता र सामीप्यताको मिठास मानिसले बिर्सन थालिसके । प्राय: सबैको नियमित भेटघाट भैरहने सानो कोटरी हुन्छ । एकै खालका मानिससँग भेटघाट गरिरहने बानी पर्दा अरू कति धेरै मानिससँग भेट र भलाकुसारी हुँदैन । आफ्नो समूूह सबैलाई गज्जब र जान्ने–सुन्ने छ जस्तो लाग्छ र हामी त्यही सानो घेरामा रमाउने बानी बसाल्छौं । फरक तर्क गर्ने वा विपरीत विचार राख्नेको कुरा सुन्ने धैर्य कमैसँग हुन्छ ।  

 कतिसँग कैयन् दिनदेखि भेट्न खोज्दा पनि चाँजोपाँजो मिल्दैन । कसैसँग ल भेटौं न त भन्नासाथै भेटिन्छ । धेरै जनासँग चाहिँ कतै छुस्स देखेका बेला प्रत्येक पटक अब चाँडै भेट्न पर्छ है भनिन्छ, तर त्यो दिन कहिल्यै आउँदैन । कतिलाई भेटौं न है भन्न अप्ठ्यारो लाग्छ । कतिलाई भेटौं न भन्दा किन भेट्नुपर्‍यो र भन्ने जवाफ आउँछ । भेटेरै भनुम्ला भन्दा भन्दै कति कुरा मनमै मेटिएर जान्छन् । भौतिक रुपमा भेटेर बोल्दा र इन्टरनेटको च्याटमा वा टेलिफोनमा बोल्दा पनि धेरै कुरा फरक पर्छ । आँखा जुधाएर कुरा गर्दा मानिस धकाउँछ, लजाउँछ, डराउँछ अर्थात् उसमा विविध प्रकारका भाव पैदा हुन्छ तर लेखेर कुरा गर्दा ऊ कुन भावमा कुरा गरिरहेको छ थाहा हुँदैन । लेखेर कुरा गर्दा कति पटक अर्थको अनर्थ पनि लाग्छ र त्यसै मनमुटाव बढ्न सक्छ । भेटेर कुरा गर्दा मानिसको व्यक्तित्वले पनि प्रभाव पार्छ । च्याटमा जे पनि बोल्ने, जिस्कने मानिस अघि पर्दा बोल्नै नसक्ने पनि हुन सक्छ ।  

भेटेर बोल्दा र नभेटी बोल्दा मानिस बेग्लाबेग्लै लाग्छ । भेटेर कुरा गरिसकेपछि कतिपय शंकाहरू मेटिन्छन् । भेटेपछि सम्बन्धको आधिकारिकता बढ्छ । भेटले प्रेम बढाउँछ, विश्वास बढाउँछ । कोसँग कहाँ भेट भयो त्यो महत्वपूर्ण होइन, कोसँगको भेट कति सार्थक रह्यो— हार्दिक रह्यो त्यसको अर्थ हुन्छ । आजभोलि नयाँ–नयाँ मानिससँग इन्टरनेटमार्फत भेट हुन्छ र त्यो विकसित भएर भौतिक भेटसम्म पुग्छ । त्यो भेटले प्रेम सम्बन्धको मोड लिन सक्छ, सामाजिक कामको, व्यापारिक कामको वा मित्रताको जरो पनि गाड्न सक्छ । कतिसँग चिया खान जाँदा वा रक्सी खान जाँदा भेट भएको हुन्छ, कतिसँग सधैं एउटै बाटो हिंड्ने क्रममा भेट भएको हुन्छ । कोही आपत्विपत्मा भेटिन्छन् भने कोही यात्रामा भेटिन्छन्, कोही मेलामा कोही भेलामा भेटिन्छन् । पहिलो भेट संयोग हुन सक्छ तर दोस्रो भेटलाई नियोजित बनाउन सकिन्छ । भेट्दिनँ भनेको मान्छेसँग कतै जाँदा फेरि जम्काभेट भैदिन्छ । 

बोलौं कि नबोलौं हुन्छ । चिनेको मान्छेलाई नचिनेजस्तो गर्न र देखेको मान्छेलाई नदेखेजस्तो गरेर एकै ठाउँमा बस्न जस्तो गार्‍हो केही हुँदैन । फेरि कतिमा जति पटक भेट्दा पनि नचिनेको जस्तो गर्ने र प्रत्येक भेट्मा परिचय गरिरहनुपर्ने झर्कोलाग्दो बानी हुन्छ । कोही भेट्दा नबोल्ने अनि टाढा गएपछि निहुँ खोज्ने खालका हुन्छन् । कोही भेटौं न भेटौं भनेर हैरान पार्छन्, कसैले भने नभेटेरै हैरान तुल्याउँछन् । कोही तिर्खा मेट्न मात्र भेट्छन् । कोही पैसा माग्न मात्र भेट्छन् । कोही रक्सी खान मात्र भेट्छन् । कतिले जहिले भेटे पनि हँसाउँछन्, कतिले भेटैपिच्छे रुवाउँछन् ।

कति खराब भेटिएलान्, कति असल भेटिएलान्, त्यो पछिको कुरा भयो तर कसैका बारेमा पूर्वानुमान् गरेर धारणा बनाउनु हुँदैन । अरूले यस्तो छ, उस्तो छ भनिदिएको भरमा आफूले भेट्दै नभेटी सुरुमै कुनै पनि सम्बन्धको घाँटी निमोठ्नु हुँदैन, किनभने कसैसँग कुनै बेला भेटेर कुरा गर्दा ऊ सुनेको भन्दा बेग्लै र अनुकूल पनि निस्कन सक्छ । भेटिनु, छुट्टिनु त संसारको रीत हो भनिन्छ तर छुट्टिनुपर्ला भनेर भेट्नै छोड्नु पनि हुँदैन । भेट्न मन लागेको मान्छेलाई एकफेर भेट्नुपर्छ है भन्नुस्, जिन्दगी नै बदलिन पनि सक्छ । 

छोरीको आशीर्वाद आमालाई

खोलामा परेको एउटा पात बग्दाबग्दै कहाँ पुग्छ, थाहा हुँदैन । हावामा उडेको कपास कहाँ पुग्छ, पत्तो हुँदैन । आकाशमा बादलको आकार छिनछिनमा परिवर्तन भएजस्तै हाम्रो जीवनमा पनि थरीथरीका मोड एवं परिस्थिति आउँछन् अनि जिन्दगीका रूपरेखाहरू फेरिएर जान्छन् । आफूले गर्न खोजेको काम, आफ्नो चाहना सबै हावामा उड्दै कता पुग्छन् कता ? हामी बालक हुँदँ मात्र हो केही सामान चाहियो कि बेसरी चिच्यायो अनि पाइएन भने क्वाँ–क्वाँ रुन सक्छौं । ठूलो हुँदै गएपछि त्यस्तो नहुने रहेछ । आफूले चाहेको सामान नपाए पनि त्याग्ने बानी पर्दै जान्छ । 

जति ठूलो हुँदै गयो मन पनि कठोर हुँदै जान्छ । आमा हो गर्नुपर्ने कर्तव्य पूरा गर्नैपर्‍यो । आफ्नो चाहनाभन्दा बढी छोराछोरीको खुसीका लागि बाँचे तिमीहरूलाई हुर्काउनमा नै मेरा सबै दिन गैरहेका छन् । म कराउँछु, छोरीछोरीलाई तिमीहरूले गर्दा मैले दु:ख पाएको । मलाई गर्न मन लागेको कुरा गर्न नसकेको पनि तिमीहरूले गर्दा नै हो । खोइ मैले त्यसको बदला के पाएँ ? न छोरा मैले भनेअनुसारको छ । न छोरीले नै मेरो मनको कुरा बुझ्छे । मैले यसरी गाली गर्दा वा कराउँदा छोरी चुप लागेर बस्छे, पहिले सानी छँदा छोरी रुन्थी अनि आफैले नै फकाउनुपर्ने गरी तर अहिले छोरी बस चुप लागेर मेरो गाली सुनेर बस्छे । 

हुन त विवाह गरेकोमा मलाई दु:ख लागेको छैन । मेरा प्राणभन्दा प्यारा छोराछोरीदेखि मलाई रिस पनि उठेको छैन । उनीहरू त मेरा लागि मेरो प्राणवायु नै हुन् । यो गाली सिर्फ मेरो मनमा जम्मा भएको ज्वालामुखी हो जसको हावाले कहिले छोराछोरीलाई पोल्छ त कहिले श्रीमान्लाई ।

सबैजना मेरो बानीका बारेमा परिचित भैसके....सबैजना म कराएको सुनेर चुप बस्छन् अनि पछि मलाई जुन कुराले खुसी तुल्याउँछ र म जुन कुरा देखेर खुसी हुन्छु त्यही गर्छन् । छोरीले १०–१२ दिनसम्म मलाई घरको कामकाजमा सघाइदिन्छे अनि छोरा बाहिरका कुरा सुनाउँदै उसले हेरेका चलचित्रहरूको कहानी सुनाउँदै र जोक भन्दै मलाई हँसाइरहन्छ । उहाँले सम्झाउनुहुन्छ–‘मन भारी हुँदा चित्र कोर्ने गर....तिम्रो कला धेरै राम्रो छ, बानी छुटाउनु हुँदैन .....।’ म पनि पहिले–पहिलेका कुरा सम्झेर मन हल्का बनाउँछु । मेरो चित्रकला हेरी सबैले दिल खोलेर त्यसको प्रशंसा गर्थे । विवाहपछि मेरो हौसला उहाँ नै हुनुहुन्छ । सधैं मलाई क्यानभासमा रंगसँग खेल्ने मौका दिनुहुन्छ ।  

मेरा चाहनाजस्तै कैद भएका मेरा सबै चित्रकला देखेर मलाई कहिलेकाहीँ झर्को लागेर आउँछ । कति कोठामा मात्र बसिरहन्छन् यिनीहरू.... मैले छोराछोरीलाई जस्तो यिनीहरूलाई हुर्काउन सकिन केवल जन्म मात्र दिएँ । पहिले मौका पनि नआएको होइन प्रदर्शनीमा सजाउने तर मात्र बाहिरको संसार आउन नचाहने मेरो आफ्नै संकोचले मेरा चित्रहरू पनि घरमै कैद भए । अब छोराछोरी हुर्किए, उनीहरू कलेज जाँदा मसँग दिनभरि प्रशस्त समय हुन्थ्यो रंगसँग खेल्ने, क्यानभासमा आफ्ना भावनाका रेखाहरू फैलाउन....छोरी कलेजबाट फर्केर सीधा मेरो काम गर्ने कक्षमा आउँछे ....खोई आमा आज के बनाउनुभयो हेरौं न भन्दै.... अनि केही नयाँ गरेको छैन भने कराउँछे किन दिनभरि यत्तिकै बस्नुभएको आमा तपाईं ? राम्रा–राम्रा सिर्जना गर्नुहोस् न मलाई आमाको नयाँ–नयाँ कला हेर्न मनलाग्छ ...आमाको सिर्जना देखेर मलाई मेरो दिन नै सफल भएजस्तो लाग्छ ... ...भन्थी । ठ्याक्कै उसकै बुवाजस्तो बोल्छे यो । 

मलाई हौसला दिने काम सिकेकी छ उसको बुवाबाट । उहाँले भनेजस्तै गरी अब छोरीले भन्न थाली । सानी छँदा म नभई नहुने जहाँ गए पनि पछिपछि आउने छोरी अहिले ठूली भई । अब बुवाको पछि लाग्ने जुन कुरामा पनि बुवाकै सल्लाह चाहिने । म पनि खुसी छु समय परिवर्तन भएकोमा । अब छोरीले आफ्नो भविष्य राम्रो बनाउँछे भन्नेमा मलाई पूृर्ण विश्वास छ उसको हरेक नयाँ पाइलामा मेरो साथ छ । 
एकदिन राति खाना खाइसकेपछि छोरीले भनी–आमा, तपाईंका सबै कलाकृतिलाई म एकदिन बाहिर लिएर जान्छु है, कसैलाई देखाउनु छ । उसले मन परायो भने आमाको भविष्य नै अझ उज्ज्वल हुन्छ । छोरीले देखाउन लान्छु भन्नेबितिकै मलाई अझ बढी चित्र बनाउन मन लाग्यो । मैले दिनका दिन बिस्तारै समय बढाउँदै लगें चित्र कोर्न । 

एकदिन यस्तो दिन पनि आयो मेरा वर्षौंदेखि थुप्रिएका चित्रकला चाङचाङ पारी छोरी र छोरीका साथीहरूले लिएर गए । मैले कति सोधें छोरीलाई कता लान लागेको भनेर तर पछि भन्छु भन्दै फकाए । अझ बुवालाई पनि थाहा नदिनू है भन्छन् । मैले राति उहाँसँग कुरा गरें छोरीले मेरा सबै पुराना र नयाँ चित्र घरबाट बाहिर लगेकी छे तर कहाँ हो भन्दै भन्दिन । ए हो र... भनेर उहाँ पनि मोबाइलमा गेम खेल्न व्यस्त हुनुभयो । मेरो कुरामा उहाँले ध्यान दिनुभएन । यस्तै हो उहाँ कहिलेकाहीँ मलाई जानी–जानी बेवास्ता गर्नुहुन्छ । त्यस रात खुलदुल–खुलदुलमै कुन बेला निद्रा लाग्यो पत्तै भएन ।  

मेरा चित्रकलाहरू लगेको दुई हप्तापछि बिहान ९ बजे छोरीले आमा आज तपाईंलाई बोलाएको छ त्यो मान्छेले जसकहाँ मैले तपाईंका कृतिहरू लगेर दिएकी थिएँ । त्यही भएर आज ठ्याक्क चार बजे पुल्चोकमा आउनु है अलि राम्री भएर, हुन त मेरी प्यारी आमा त्यसै राम्री हुनुहुन्छ..... भन्दै हुइँकिएर गई केही सोध्नै नपाई । दिनभरि मन उताउता डुलिरह्यो कता लगेकी छे यो छोरीले मेरा सबै कृति, त्यो मान्छेले मलाई नै किन बोलाउनुपरेको खुरुक्क छोरीसँगै आए पनि हुन्थ्यो नि....भैहाल्यो म उहाँलाई फोन गर्छु सँगै छोरीले भनेको ठाउँमा जान । फोन गरेर थाहा भयो उहाँ पनि व्यस्त रे अफिसको मिटिङमा..... । 

म हिँडेर पुल्चोकसम्म गएँ । त्यहाँ पुगेपछि छोरीलाई भेटें । छोरीले मलाई एउटा नयाँ ग्यालरीमा लिएर गई । त्यहाँको परिवेश देखेर मेरो खुसीको सीमा नै रहेन । छोरीले लिएर गएको गेटमै ब्यानरमा ठूल्ठूला अक्षरमा लेखिएको थियो चित्रकला प्रदर्शनी भनेर । अनि सुन्दर अक्षरमा लेखिएको थियो मेरो नाम पनि । म एकछिन लाटीजस्तै भएँ । ग्यालरीको कोठामा पुगेपछि मैले अनौठो अनुभव गरें । मलाई लाग्यो मेरा चित्रकलाहरू सबै खुसी छन् भित्तामा सजिन पाएकोमा । सबैजसो चित्र मलाई देखेर मुस्कुराइरहेका छन् जस्तो लाग्यो । भित्र छोरीका साथीहरू अनि उहाँका साथीहरू पनि हुनुहुन्थ्यो । एकछिनपछि उहाँ पनि आउनुभयो ठूलो स्वरमा ....सरप्राइज.... भन्दै । दुई हप्ताको प्रदर्शनी । मेरो बायोडाटा पनि त्यहाँ राखिएको देखें मैले । म निकै खुसी भएँ रुन मात्र सकिंन ।  

यो सब गर्न उसको बुवासँगै सल्लाह लिएकी थिई छोरीले । उहाँले पनि हामीलाई सक्दो सहायता दिनुभएको छ भूतकाल अनि वर्तमान कालमा पनि । अब मेरो काम बाँकी रह्यो मेरा सबै साथी अनि आफन्तहरूलाई पनि निम्तो दिने मेरो चित्रकला प्रदर्शनीका लागि । आज म बिउँझें छोरीको कामले गर्दा । आजका छोराछोरीहरू खुम्चिएर बाँच्न सक्दैनन् हामीजस्तो । आफूले गर्न सक्ने काम गरेरै छोड्छन् । बाहिरको मान्छेलाई थाहा नभए पनि मलाई थाहा भयो छोरी मेरी महान् छे, मलाई बाटो देखाउने भएकी छे, आमालाई आशीर्वाद दिन सक्ने भएकी छे । 

http://bit.ly/2iTAFWI

पैसा के पैसा ?

शास्त्र भन्छ, धन र यौनले आजसम्म यो संसारमा न कोही सन्तुष्ट भएर मर्‍यो न भविष्यमा नै मर्नेछ । यो दुनियाँमा अधिकांश मानिस पैसा कमाउन भनेर दिनरात कुदिरहेका भेटिन्छन्, कोही कमाउँदा–कमाउँदै मर्छन्, कोही कमाउन नसक्दै मर्छन् । हरेक दिन मागेर गुजारा चलाउने भिखारीदेखि विश्वको नम्बर एक धनी मानिएका बिल गेट्ससम्मलाई पैसाकै पिरलो छ । 
पैसाले नै कति सम्बन्ध जुटाउँछ, कति सम्बन्ध छुटाउँछ । पैसा हुनेसँग र पैसा नहुनेसँग मानिसहरूले देखाउने व्यवहार पनि फरक–फरक हुन्छ । यौनमा सन्तुष्ट भएन भने पतिले झर्कोफर्को गर्छ रे, धनमा सन्तुष्ट हुन नसके पत्नीले झर्कोफर्को गर्छे रे । त्यसैगरी पैसा हुँदा पतिको चरित्र र नहुँदा पत्नीको चरित्र उदाङ्ग हुन्छ रे । पैसा माग्ने बेलामा मानिसले यति अनुनय विनय गर्छ कि के रात के बिहान जतिबेला जहाँ जसरी भने पनि आइपुग्छ, तर फिर्ता गर्ने बेलामा दाँतबाट पसिना निकाल्छ । आफैं पुर्‍याउन आउनु त कहाँ हो कहाँ, अनेकपल्ट धाउँदा पनि आफ्नै पैसा लिन पनि भीख मागेझैं गर्नुपर्छ । कसैसँग सम्बन्ध बिगार्न परे पैसाको लेनदेन गरे पुग्छ ।

पैसा कमाउन इमान्दारीपूर्वक काम गर्नेदेखि लिएर कालोधन्दा र डकैती गर्नेसम्मका मानिस समाजमै भेटिन्छन् । परिवारमा समेत पैसाको स्रोत विरलैले सोध्छन्, वश खर्च गर्न पाए सबै दंग पर्छन् । धन–सम्पत्ति, पैसाकै लागि प्रेमको नाटक गर्नेदेखि लिएर परिवारकै मानिसको हत्या गर्नेसम्मका कुकृत्य गर्नसमेत मानिस पछि पर्दैन । कतिपय मानिसहरू पैसा भएर पनि खर्च गर्न सक्दैनन् र दरिद्र जीवन बिताउँछन् । पैसाकै लागि धनी केटो वा केटी फसाउने, छउन्जेल धुत्ने र पछि सम्बन्ध बिगार्ने, उमेर कटिसकेका वा अरूका श्रीमान् वा श्रीमतीसँग सम्बन्ध बनाई घरवार बिगार्ने खेलाडीहरू पनि अनेक भेषमा घुमिरहेकै छन् ।

जागिर खाएपछि निश्चित तलब आउँछ भन्ने थाहा हुन्छ तर व्यापार व्यवसाय गर्ने हिम्मत पनि गर्दैनन् त्यही जागिरमा झुन्डिराख्छन् तर पैसै कमाउन सकिएन भनेर हरबखत गनगनाइरहन्छन् । यस्ता मनुवा यो धर्तीका सर्वाधिक दु:खी मानिसमा पर्छन् । अर्काथरी चाहिँ ल आइज न त मिलेर केही गरौं भन्यो भने सुरुमै नाफाचाहिँ कति हुन्छ भन् न त भन्नेखाले हुन्छन् । लगानी गर्दैनन् र पछि डुब्यो भने मैले पहिल्यै भनेको थिएँ हुन्न भनेर भन्छन् र राम्रो भयो भने मलाई पनि अलिकति सेयर दे न यार भनेर हैरान पार्छन् । यस्ता ताक परे तिवारीहरूसित पनि सतर्क रहनु आवश्यक छ ।

पैसाले कहिल्यै कसैलाई पुग्दैन । करोडपति पनि कुदेकै छ, पत्नीको पति पनि कुदेकै छ । पैसाले सुविधा किन्न सकिन्छ तर सुख किन्न सकिँदैन । आरामदायक ओछ्यान किन्न सकिन्छ तर निद्रा किन्न सकिँदैन । पैसाले रूप किन्न सकिन्छ तर असल सम्बन्ध किन्न सकिँदैन । यौवन किन्न सकिन्छ तर प्रेम किन्न सकिँदैन । ओखती किन्न सकिन्छ तर मृत्यु रोक्न सकिँदैन । घर, गाडी किन्न सकिन्छ तर इज्जत किन्न सकिँदैन । खाली हात आइन्छ, खाली हात गइन्छ, सबैलाई थाहा छ तर बाँचुन्जेल पैसा, धनका लागि मारकाट पनि चलिरहन्छ । पैसा अनेकथोक हो तर सबै थोक होइन । अनेक व्यवहार धान्न सबैलाई पैसा चाहिन्छ । पैसाले टाढाको नातालाई पनि नजिकको बनाइदिन्छ, घरकै मानिसलाई पनि कोसौं टाढा हुत्याइदिन्छ । पैसा विनिमय गर्ने एक माध्यम मात्र हो । पैसाको व्यवस्थापन गर्न सके यसले सुविधा पनि किन्छ, सुख पनि दिन्छ । सदुपयोग गरे पुण्य कमाउँछ, दुरुपयोग गरे पाप कराउँछ । पैसा न कमाउन सजिलो छ न जोगाउन सजिलो छ । पैसाले हसाउँछ पनि रुवाउँछ पनि । छन् गेडी सबै मेरी छैन, गेडी सबै टेढी त्यसै भनिएको होइन ।

मुख्य कुरा आफू जागिर खान वा व्यवसाय गर्न केका लागि जन्मिएको हुँ भनेर पहिचान गर्न सक्नु नै ठूलो चुनौती हो । आफूले गरिराखेको काममा सन्तुष्ट हुनु र आर्जनबाट भोगेको जीवनमा रमाउन सक्नु नै सम्पन्नताको प्रतीक हो । आफ्नै पौरख र मेहनतले कमाएको धन र पैसाले मात्र आनन्द दिन्छ । पैसाकै सिरानी हालेर सुते पनि निदाउन सकिँदैन भने त्यो पैसा के पैसा ? त्यो जिन्दगी के जिन्दगी ?

गोरो बनाउने क्रिमको कालो कथा

 डा. अरुणा उप्रेती

छाला ‘उपचार गर्ने’ भनेर ‘फेयर एन्ड लभ्ली’ ले  एउटा विज्ञापन प्रचार गर्ने गरेको छ। अनुहारको छाला गोरो बनाउने भनिएको यो क्रिमको विज्ञापनमा भनिएको छ, ‘तपाईंको छालाको रंग गहुँगोरो हुनु (सेतो नहुनु) एउटा रोग हो र यो क्रिमले छाला सेतो बनाएर छालाको रोग ठीक पार्छ।’ 

वास्तवमा यो क्रिमको व्यापारिक स्वार्थ पूरा गर्न अघि सारिएको गलत भनाइ हो।

मानिसको छालाको रङ शरीरमा भएको मेलानिन नामक पदार्थका कारण हुन्छ। बढी मेलानिन भएकाहरूको रङ कालो र कम भएकाहरूको गोरो वा गहुँगोरो हुन्छ। त्यसरी नै कपालको रङ पनि कसैको कालो, कसैको खैरो, कसैको हल्का खैरो हुन्छ। यी सबै प्राकृतिक कुरा हुन्। मानिसको यो प्राकृतिकपनालाई वा शरीरमा बढी मेलानिन हुनुलाई ‘रोग लागेको’ भन्ने यस्ता विज्ञापनलाई नै रोक लगाउनु उचित हो। रोक नलगाएको अवस्थामा उपभोक्ताले नै बहिष्कार गर्नु बढी श्रेयस्कर हुन्छ।

‘गोरो हुनु सुन्दरता हो’ भन्ने भ्रम पनि यस्तै वस्तु उत्पादक बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले सिर्जना गरिरहेका छन्। भौगोलिक अवस्थाअनुसार विभिन्न भू–भागका मानिसको रङ पनि फरक–फरक नै हुन्छ। कालो, गोह्रो, गहुँगोह्रो, सेतो, खैरो वा अरू कुनै रङ भएका मानिस त्यस स्थानका लागि र त्यो समुदायका लागि सुन्दर र सुहाउँदिलो नै हुन्छन्। तर अर्को स्थानमा जाँदा स्वाभाविक रूपमा भिन्न र अमिल्दो हुनसक्छ। कुन वर्ण सुन्दर भन्ने मानिसको दृष्टिकोणमा भर पर्ने कुरा हो।

कुनै वर्णविशेष संसारभरका लागि मान्य हुन्छ भन्ने हुँदैन। तर, बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले सेतो वा गोरो हुनु नै सुन्दर हुनु हो भन्ने भ्रम छर्दै अन्य रङको छालालाई पनि गोरो वा सेतो बनाउने क्षमता भएका क्रिम बजारमा ल्याएको दाबीका साथ आक्रामक विज्ञापन गरिरहेका हुन्छन्। यसले मानिसमा भ्रम उत्पन्न गरेर त्यस्ता वस्तु किन्न बाध्य पार्ने त छँदै छ, साथै मानिसमा भेदभाव पनि सिर्जना गरिरहेको छ। मानिसको कुनै एउटा रङ राम्रो हो भनेर प्रचार गर्नु शतप्रतिशत भेदभाव र अन्यायपूर्ण हो। यसले सेतो तथा गोरो रङ बाहेकका मानिसलाई हिनताबोध र आत्मग्लानी गराइरहेको हुन्छ। यस किसिमको भेदभाव गरेर हिनता भाव सिर्जना गर्दा पनि आममानिसले यसको विरोध गरिरहेको देखिन्न। बरु उल्टै त्यस्ता विभेदयुक्त भनाइको समर्थनमा गोरो बनाउने भनिएका त्यस्ता क्रिम खरिद गर्नमा हामीले ठूलो रकम खर्च गरिरहेका छौं। र, आफ्नो प्राकृतिक रङलाई विकृत बनाउने महंगा क्रिम खरिद गरेर मुखमा पोतिरहेका छौं।

किशोरावस्थामा प्रवेश गरेका स्कुल जाने उमेरका कतिपय केटीले पनि गोरो बन्ने भनिएका क्रिम लगाएर अनुहारलाई कुरुप अवस्थामा पुर्याउने गरेको पाइएको छ। बाह्रबिसेको एउटा स्कुलमा जाँदा केही किशोरीको अनुहारमा अलि बढी नै कालो पोतो पाइयो। उनीहरूसँग चिकित्सकले अन्तक्र्रिया गर्दा छाला गोरो पार्ने भनिएको २५ रुपैयाँ पर्ने क्रिम लगाएपछि उनीहरूमा यस्तो समस्या आएको फेला पर्यो। स्कुलमा पढ्ने गहुँगोरो वर्णका ती किशोरीले ‘सेतो छाला’ को चाहना राखेका थिए। आफ्नो अनुहारको छाला सेतो पार्न लगाइएको क्रिमले उनीहरूको छालामा समस्या उत्पन्न भयो। यस किसिमको समस्या स्कुल पढ्ने किशोरीहरूमा प्रशस्तै देखिने गरेको छ।

काठमाडौं मेडिकल कलेजमा कार्यरत छालारोग विशेषज्ञ डा. सविना भट्टराईका अनुसार ‘अस्पतालमा दैनिक २–३ जना मानिस गोरोपन बढाउने भनिएका क्रिम लगाउँदा छाला बिग्रिएर अनुहार नै कुरुप बनेपछि उपचार गर्न आउने’ गरेका छन्। यसरी आउनेले गोरो पार्ने क्रिम लगाउँदा केही दिनसम्म त राम्रो देखिएको, तर पछि छाला बिग्रिँदै गई कालो चायाँ आएर झन् विरुप भएको पीडा सुनाएका थिए। डा. सविनाका अनुसार छाला विरुप भएपछि उपचार गर्न पनि कठिन हुन्छ। साथै, यसरी छाला बिग्रेका कारण उनीहरूको आत्मविश्वास पनि हराउन थाल्छ। 

डा. सविनाले अनुहारमा लगाउने भनिएका हानिकारक क्रिमका कारण विरुप बनेर उपचारका लागि आएका धेरै पीडित महिलाको फोटो संकलन गर्नुभएको छ। यी फोटाहरू हेर्दा क्रिम भनेको मानिसको अनुहार विरुप गराउने विषादी नै हो कि भन्ने अनुभव हुन्छ। यसरी पीडित बनेर आउनेमा धेरै युवतीहरू छन्, जसमा पढेलेखेका र स्वास्थ्य क्षेत्रमै काम गरेकाहरू पनि छन्। डा. सविनाको अस्पतालमा कार्यरत एक जना नर्ससमेत यस्तै गोरोपन बढाउने भनिएको क्रिम लगाएर छाला बिग्रिएपछि कुरुप अवस्थामा उपचार गर्न आएकी थिइन्। छाला गोरो पार्न रामबाण भनेर प्रचार गरिएको एउटा हर्बल (जडिबुटी) क्रिम लगाएको केही दिनमै उनलाई समस्या सुरु भएको थियो। त्यस क्रिममा कस्ता–कस्ता रसायन प्रयोग गरिएको छ भन्नेतिर उनको ध्यान गएन। बरु जडिबुटीले बनेको भनेपछि राम्रै हुन्छ होला भनेर उक्त क्रिम लगाएको उनको भनाइ छ। 

गोरो बनाउने भनिएका क्रिमले छालामा विभिन्न समस्या उत्पन्न गर्नसक्ने भएकाले यसको जथाभाबी प्रयोग नगर्न छालारोग विशेषज्ञहरूले बारम्बार चेतावनी दिँदै आएका छन्, तर प्रयोगकर्ताहरू ध्यान दिँदैनन्।

छालारोग विशेषज्ञ डा. विमल ओझा भन्नुहुन्छ, ‘मकहाँ अनुहारको छाला बिग्रियो, दाग आयो भनेर गुनासो गर्दै उपचारका लागि धेरै मानिस आउँछन्। उनीहरूको कुरा सुनेपछि थाहा हुन्छ, ३–४ महिनादेखि लगाइरहेको गोरो पार्ने क्रिम नै त्यसको कारण हो। तर, उनीहरूलाई यही कुरा भन्दा विश्वास गर्दैनन्। लगातार आइरहेका विज्ञापनले उनीहरूको मस्तिष्क नै एकोहोरो बनाएको हुँदो रहेछ। म उनीहरूलाई गोरोपनको क्रिम छाड्ने सल्लाह दिन्छु। त्यसको सट्टा स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन र पौष्टिक खानामा ध्यान दिन भन्छु। तर सबैले यो कुरा बुझ्दैनन्।’

स्वास्थकर खाना, पानी र योगले अनुहार र शरीर स्वस्थ रहन्छ। स्वस्थ भएपछि चमक आउँछ। छालाको रंग गहुँगोरो होस् वा कालो होस् वा गोरो होस्, अस्वस्थ शरीरमा कसरी सुन्दरता आउँछ? गोरोपन नै सौन्दर्यको मापदण्ड हुँदो हो त अमेरिका र युरोपका सबै महिला–पुरुष सौन्दर्यवान मानिन्थे होला। तर, उनीहरूमध्ये कतिपय त छालाको रंग गहुँगारो होस् भनेर सूर्य स्नान गर्छन्।

अनुहार र शरीरमा लगाउने साबुनको विज्ञापन भने फिल्मका नायक/नायिका, मोडललाई अघि सारेर गर्ने गरिन्छ। कुनै खास किसिमको साबुन लगाएपछि अनुहारको रंग गोरो, छाला नरम हुन्छ भनिएको हुन्छ। यस्तो लाग्छ, मानौं कुनै खास साबुन प्रयोग गरेपछि अनुहार नै फरक हुन्छ। अहिले आउने विज्ञापनहरूमा लक्स साबुनको विज्ञापन निकै नै बढी छ। विज्ञापनको भ्रममा परेर मानिसहरू ‘ऐश्वर्या राय’ जस्तो अनुहार पाउने आशामा साबुन प्रयोग गर्छन्। विज्ञापनमा भनिएजस्तो गोरो अनुहार साबुनले पार्न सक्दैन। किनभने, शरीरको छालाको रंग त मानव शरीरमा भएको ‘मेलानिन’ नामक तत्वले गर्दा गोरो, गहुँगोरो वा कालो हुने हो। यसलाई बाहिरबाट साबुनले धोएर वा क्रिम लगाएर परिवर्तन गर्न सकिन्न।

छालाको सफाइका लागि महँगा साबुन किन्नुपर्ने जरुरत नै छैन, जुनसुकै साबुनले पनि त्यो काम गर्नसक्छ। जाडो बेला त बरु साबुनको सकेसम्म प्रयोग नै बन्द गर्नुपर्छ। साबुनको धेरै प्रयोगले जाडोमा छाला सुख्खा हुने र फुट्ने समस्या आउँछ।

त्यस्तै खाना खानुभन्दा अगाडि कुनै खास साबुनले हात धुनुपर्दैन। हात धुने जुनसुकै साबुनले धोए हुन्छ। अहिले ‘लाइफबोय’ नामको साबुनले अति आक्रामक भएर विज्ञापन गरिरहेको छ।  हातको ९९.९ प्रतिशत किटाणु सफाइ गर्ने भन्ने विज्ञापन नै गलत छ। त्यस्तै प्रकारले डिटोल साबुनले नुहाएपछि मन प्रसन्न हुने, बच्चाहरूलाई चिसो नलाग्ने भन्ने विज्ञापनमा देखाइन्छ, त्यो पनि भ्रम नै हो। डिटोल साबुन लगाएर नुहाएपछि शरीरको वरिपरि गोलो भएर एउटा घेरा बन्छ र व्यक्ति सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुराले त भ्रमको चरमसीमा नै पार गरेको छ।

टुट्न नदिऔं सम्बन्धको डोरी

आजको जीवनशैलीमा सबैभन्दा बढी हाम्रो सम्बन्ध प्रभावित भैरहेको पाइन्छ । भौतिक सुख एवं आपसी प्रतिस्पर्धाको भोकले श्रीमान्–श्रीमती, माता–पिता, छोरा–छोरी र अरू कतिपय भावनात्मक सम्बन्धलाई तोडिरहेको हुन्छ । केही समयअनुरूप परिवर्तन भएको छ भने केही हाम्रो महत्त्वाकांक्षा र आधुनिक हुँदै गएको हाम्रो सोचका कारण परिवर्तन भएको पाइन्छ । जीवनमा तीव्र रूपमा अघि बढ्ने चाहनाकै कारण हामीले पछाडि फर्केर हेर्न छोडेका छौं ।

smtsza 

पहिले हामी गर्मीका दिनमा छुट्टी मनाउन स–परिवार घुम्न जान्थ्यौं । धेरै रमाइलो गथ्र्यौं, परिवारका हरेक सदस्यबीच आत्मीयता बढेको अनुभूति हुन्थ्यो तर आज कसैलाई परिवारसित कतै जाने कुरा त टाढाको विषय भैसक्यो, सँगै बसेर खाना खाने फुर्सद पनि छैन ।’ यो परिवर्तनले आपसी सम्बन्धको प्रगाढतामा धेरै हदसम्म प्रभाव पारेको छ ।

बढ्दो एकांकी जीवनले पनि सम्बन्धको डोरीलाई कमजोर बनाउँदै लगेको छ । त्यसैले व्यक्ति अब आफ्नै घरमा सीमित भएको छ । पहिले मानिसहरू अपरिचितलाई पनि दाइ, अंकल, दिदी, बहिनी, आमा आदि भनेर सम्बोधन गर्थे र यसले अपरिचित व्यक्ति पनि आफ्नो बन्न पुग्थ्यो तर आज आफ्नो रगतको नातामा पनि आफ्नोपनको अनुभूति पाइन छोडेको छ । चाहेर पनि संयुक्त परिवारमा रहन असम्भव हुन पुगेको छ । कार्यव्यस्तताले परिवारका सदस्यबीचको भेटघाट पनि दुर्लभ बन्न पुगेको छ । संयुक्त परिवारमै पनि कामकाजी दम्पती आ–आफ्नै काममा व्यस्त रहने भएकाले एकअर्काका लागि समय निकाल्न असमर्थ छन् भने परिवारका अन्य सदस्य अझ टाढा हुनु स्वाभाविक हो । यसले संयुक्त परिवारमा एकसाथ रहने सम्भावना घट्छ ।
आज इच्छाको आकाश फराकिलो बन्दैछ । इच्छाको त्यो आकाशमा उड्ने चाहनाले सम्बन्धको महत्त्व र महिमा घट्न थालेको छ । आफ्नो इच्छापूर्तिका लागि मानिसहरू सम्बन्धको घाँटी थिच्न पनि तयार हुन्छन् । मानिसहरू परिवार एवं साथीभाइबीच रहेर आनन्दको क्षण बिताउनुभन्दा एक्लै बसेर टेलिभिजन हेर्न वा नेट चलाउन चाहन्छन् । घरका सदस्यसित कुराकानी गर्नुभन्दा नेटमा च्याट गर्दा बढी आराम महसुस गर्छन् । सम्बन्धमा आत्मीयताको कमी हुनु र एकअर्काको भावनालाई प्राथमिकता नदिनु वा नबुझ्नुका पछाडिको सबैभन्दा ठूलो कारण हो–हामीबीच बढ्दो कम्युनिकेसन ग्याप । कामकाजको व्यस्तताले हामीमध्ये कतिपय सम्पूर्ण परिवारजनसित सँगै बसेर न लञ्च गर्न पाउँछौं न त डिनर नै । आपसी सम्बन्धमा व्यवसायिक सोच हावी भएको छ ।
सम्बन्धलाई कायम राख्न स–साना कुरालाई बेवास्ता गर्नुहुँदैन । यसो गर्नाले हामी हाम्रा सम्बन्धलाई टुट्नबाट जोगाउन सक्छौं । यदि कोही घरमा आउँछ भने उसको आतिथ्यमा सबै जुट्नुपर्छ । आफ्नो इच्छापूर्तिका लागि अरूको इच्छाको अवहेलना गर्नुहुँदैन । पाहुनाप्रति उदार व्यवहार अपनाउनुपर्छ ।
सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउने प्रयास सबैभन्दा पहिले आफूबाट आरम्भ हुनुपर्छ । बाध्यता सबैमा हुन्छ, तर त्यसलाई कारण बन्न दिनुहुँदैन । यदि हामी सतर्क रहन्छौं भने मात्र हाम्रो अर्को पुस्ता पनि जागरुक हुन्छ । हामी आफ्ना सन्तानले हाम्रो कमजोरीलाई बुझ्दैनन् भन्ने गल्ती गर्छौं तर उनीहरूको दृष्टि सचेत र सतर्क हुन्छ । आफ्ना कमजोरीलाई सुधार्नु आफ्नो परिवार र सम्बन्धलाई सुधार्ने दिशामा पहिलो पाइला हो । 

http://bit.ly/1M54roI

श्रीमानको कमाइ कति छ ?

श्रीमानको कमाइ कति छ 

महिलाको उमेर र  पुरुषको आय नसोध्नु भन्ने उक्ति हाम्रो समाजमा निकै प्रचलित छ अधिकांश श्रीमती श्रीमानको आयप्रति बेवास्ता गर्छन् । यसलाई स्वीकार गर्छन् र थाहा नभएजस्तो देखाउँछन् । उनीहरूलाई आफ्नो पूरा बजेट प्राप्त भए, खाना, नाना र छानाको आवश्यकता पूरा भए, अन्य कुराको खासै वास्ता हुँदैन । उनीहरू आफ्नो आवश्यकता पूरा भए कुनै खोजीनीति गर्न चाहँदैनन् । 

smtsza  together  forever 

कतिपय महिला भने श्रीमान्को कमाइमा निकै ध्यान पुर्‍याउँछन् । उनीहरू श्रीमान्को आयस्रोत के–के छ ? कहाँबाट कति आम्दानी भयो त्यो कहाँ–कहाँ खर्च भयो, सम्पूर्ण हरहिसाब राख्छन् । आर्थिक कारोबारमा पनि दम्पतीको विश्वास अडेको हुन्छ । कतिपय दम्पती यसमा पारदर्शी हुन्छन् भने कतिपय अपारदर्शी । यद्यपि आयको हिसाब राख्नु आवश्यक छ । अहिलेको बढ्दो महँगीमा आफ्नो बजेट तथा सन्ततिको भविष्यका लागि खर्च कम गरी बचत गर्ने बानी बसाल्नु बुद्धिमानी हुन्छ । एक एनजीओमा कार्यरत भगवती पंगेनी भन्छन्–जसरी अरु मुद्दा पारदर्शी हुनुपर्छ, त्यसैगरी आर्थिक मुद्दा पनि पारदर्शी हुनुपर्छ । श्रीमान्–श्रीमतीको समझदारीमा अघि बढ्दा कहिल्यै आर्थिक संकट आउँदैन अनि भविष्य सुरक्षित हुन्छ । यसले महिलाहरूलाई पनि आर्थिक स्वतन्त्रताको अनुभव दिलाउँछ ।
श्रीमान्–श्रीमतीबीचमा आयको विषयलाई लिएर कुराकानी हँुदा आपसी सम्बन्ध अझ सुमधुर हुन्छ । श्रीमान्–श्रीमती दुवै कमाउँछन् भने कति कमाउँछन् ? उनीहरूको एकाउन्ट कहाँ–कहाँ छ ? रुपैयाँ कहाँ कति जम्मा छ ? नोकरीका साथमा अरू व्यापार छ भने त्यसको पैसा कहाँ जम्मा भएको छ ? ज्वाइन्ट एकाउन्ट, लकर, जीवन बीमा, शेयर, बचत, लोन आदि सबै मुद्दामा दुवैको चर्चा हुनुपर्छ । उनीहरू यस विषयमा सन्तुष्ट छन् भने आपसी सम्बन्ध पनि राम्रोसँग अघि बढ्छ । आर्थिक विषयमा अपारदर्शी दम्पतीको भविष्य असुरक्षित हुन्छ । यसले उनीहरूको भविष्यलाई दु:खद् बनाउँछ । दुवैका बीच सधैं तनाव रहन्छ । साँचो कुरा भए पनि झूटो हुन्छ ।

मिलेर बनाउनुपर्छ योजना
श्रीमान्–श्रीमती एउटै रथका दुई पाङ्ग्रा हुन् । त्यसैले अर्थ व्यवस्था पनि दुवैले मिलेर अघि बढाउनुपर्छ ।  सफल तथा उज्ज्वल भविष्यका लागि श्रीमान्–श्रीमतीले आफ्नो आयको स्रोतका सम्बन्धमा खुलस्त बताउनुपर्छ । एनसीसी बैंककी चाँदनी श्रेष्ठका अनुसार आर्थिक मतभेदले सम्बन्धमा सधैं तिक्तता ल्याउँछ र घरायसी वातावरण पनि नराम्रो बनाउँछ । त्यसैले आफ्नो आय के–कहाँ खर्च गर्ने कहाँ लगानी गर्ने तथा कसरी बचत गर्ने कुरा श्रीमान्–श्रीमती मिलेर बनाउनुपर्छ । ऋण तथा तिर्ने ठाउँ पनि रुटिन बनाएर अघि बढ्नुपर्छ ।
विवाहपछि पैसाकै कुरालाई लिएर दम्पतीमा असमझदारी उत्पन्न हुनसक्छ । श्रीमतीमा श्रीमान्को आयलाई लिएर कुनै शंका उत्पन्न हुनुभन्दा पहिले नै कुरा खुल्नुपर्छ ।
नयाँ–नयाँ गृहस्थी बसाउँदा श्रीमान्को खरिद गर्ने बानीमा प्रशंसा गरेर पनि आय जान्न सकिन्छ ।
श्रीमान्को आयका सम्बन्धमा उनका बोस तथा साथीभाइसँग चर्चा गर्नु हुँदैन । आय विवरणमा ध्यान दिनुपर्छ ।
बजेट बनाउँदा आफूसँग पैसा नै नभएको अभिनय गर्नुपर्छ । किनमेल, स्कुल फि, घर खर्च आदि कहाँबाट तिर्ने चिन्ता व्यक्त गर्नुपर्छ ।
जागिरको कर फायल गर्दा श्रीमतीलाई जानकारी दिनुपर्छ ।

पारदर्शिता
पैसा परिवारका लागि सबैथोक होइन र हो पनि । धन खुसी र सबै आवश्यकता पूरा गर्ने आवश्यक साधन हो तसर्थ पूर्ण विश्वास, प्रतिबद्धता एवं आपसी समझदारीका साथ पैसाको मामिलामा पारदर्शी हुनुपर्छ । पैसाले सम्बन्ध बिगार्छ र बनाउँछ पनि । श्रीमान्–श्रीमतीको तारतम्य मिलाउँदा परिवारमा खुसी छाउँछ ।
श्रीमती श्रीमान्की जीवन संगिनी हुन् । एक–अर्काको कामका बारेमा जानकारी छैन भने कुनै समयमा अकस्मात् श्रीमान्को मृत्यु भएको स्थितिमा कारोबार ठप्प हुन्छ । नातेदारहरू पैसा बाँकी छ भनेर लिन आउन सक्छन् तसर्थ श्रीमान्को आयका सम्बन्धमा श्रीमतीलाई जानकारी  भए दु:खद् घडीमा काम लाग्छ ।
श्रीमान् खर्चालु छन् भने श्रीमतीले लगानी कहाँ–कहाँ छ पत्ता लगाउनुपर्छ । गलत ढंगबाट गरिएको लगानीले संकट निम्त्याउन सक्छ । कुनै समस्या आउनुभन्दा पहिले कहाँ–कहाँ कति पैसा लगानी र बचत छ जाँच्नुपर्छ ।
आफूले महँगो माग राख्नुभन्दा पहिले श्रीमान्को आयका सम्बन्धमा जान्नुपर्छ । यसका आधारमा खर्चको सूची बनाउनुपर्छ ।

आयस्रोत थाहा पाउनुपर्छ
श्रीमतीलाई श्रीमान्को आयका सम्बन्धमा जानकारी छ भने बढी खर्च, ऋण, व्याज कहाँबाट तिर्ने भन्ने चिन्ता हुन्छ । श्रीमतीहरूले कारोबारका बारेमा जानकारी लिनुपर्छ । बढी खर्चले परिवारको भविष्य जोखिममा पुग्छ । त्यसैले उनीहरूको आय जान्नुपर्छ ।
श्रीमान्–श्रीमती दुवैको अलग–अलग एकाउन्ट हुनु राम्रो हो तर गुप्त एकाउन्टले सम्बन्धमा निराशा पैदा गराउँछ । यसले भविष्यमा नकारात्मक परिस्थिति उत्पन्न गर्छ । गुप्त एकाउन्टले परस्त्री सम्बन्ध, अन्डर वल्र्ड सरोकार, भ्रष्टाचारको अकुत सम्पत्तितर्फ इंगित गर्छ । यस्तो समस्या उत्पन्न नहोस् भनेर पनि आयका सम्बन्धमा जानकारी राख्नु आवश्यक छ ।

फाइदाका साथ बेफाइदा पनि
पैसा अलग–अलग राखौं वा एकसाथ यसको फाइदा–बेफाइदा भने जानिराखौं ।

अलग बैंक एकाउन्ट
फाइदा : आफ्नो पैसाको आवत–जावतमा एक–अर्कालाई जिम्मेवार बनाउनु हुँदैन । यसले फजुल खर्चबाट जोगाउँछ । ऋणको जवाफदेही कोही हुँदैन ।
बेफाइदा : आपसी समझदारीमा कमी आउँछ । पैसा लुकाउन सकिन्छ ।

बचत
फाइदा : दुवैले अलग–अलग बचत गर्न सक्छन् । यो एक प्रकारको सुरक्षा हो ।
बेफाइदा : आफैले गरेको निर्णयमा प्रश्नचिन्ह खडा हुनसक्छ ।

ज्वाइन्ट एकाउन्ट
फाइदा : श्रीमान्–श्रीमतीमा आपसी विश्वास रहन्छ । दुवैको आयमा समान पहुँच हुन्छ । यसले खर्च नियन्त्रण गर्छ ।
बेफाइदा : पैसा निकाल्दा दुवैको हस्ताक्षर चाहिन्छ ।

घर तथा अचल सम्पत्ति
फाइदा : बढी सुरक्षित हुन्छ ।
बेफाइदा : दुवैको स्वीकृतिबिना बेच्न सकिँदैन ।

http://bit.ly/1XDj6ZI

7 Nepali Books you must have to read once in your life

7 Nepali Books you must have to read once in your life

---

Nepali literature has made its own journey throughout time. The contemporary writers of today have earned recognition from their recommendable work inside and out of Nepal. The following seven books are the books any Nepali must have to read once on their life.

7, Ghumne Mech Mathi Andho Manche

This poem is written by one of the most popular poet of Nepal Bhupi Sherchan. The title of the poem ghumne mech mathi andho manche is also the title of the book where there are most selected poems of Sherchan.

6, Jiwan Kada Ki Phool

Jiwan Kada Ki Phool is a novel and Madan Puraskar winner written by Jhamak Ghimire about her own story with struggle behind the life without hand.

5, Palpasha Cafe

Palpasa Cafe is a novel by Nepali author Narayan Wagle. It tells the story of an artist, Drishya, during the height of the Nepalese Civil War. The novel is partly a love story of Drishya and the first generation American Nepali, Palpasa, who has returned to the land of her parents after 9/11. It is often called an anti-war novel, and describes the effects of the civil war on the Nepali countryside that Drishya travels to.         

4, Radha

Radha represents an example of an outstanding nepali novel. This Novel is written by Krishna Dharabasi. It plots the story of ancient epic Mahabharat with some changes that are not included in that epic. However the character Radha is very famous for the love relationship with Krishna in Hindu religion, she has been left far behind in the story of Mahabharat.

3. Narendra Dai

Narendra Dai is a novel by B.P. Koirala published in the year 1970. Most of his writings feature Nepalese women as the protagonists and one can read about their personal experiences. This novel is one of such books by him.

2, Shiris Ko Phool
Shiris Ko Phool is a novel written by prominent Nepali writer Parijat and also published in English language as "The Blue Mimosa".The novel is highly acclaimed in Nepali literature and has also been adapted in the literature curriculum of some colleges in some English speaking countries.

1, Muna Madan

Muna Madan describes the life of a man (Madan) who leaves his wife (Muna) and goes to Lhasa to make money, and while returning he becomes sick on the way. His friends leave him on the road and come back home saying he has died. The story also shows the life of a poor woman who suffered much without her husband and later dies because of grief. Finally he is rescued by a man who is considered to be of lower caste in Nepal. That is why it is said that a man is said to be great not by caste or race but by a heart full of love and humanity.

Important Interview Tips for All Jobs Seeker

What is Interview ? 

Actually we think interview is a test but it is not test. It is an ego trip, or a gossip session. An interview should be informative, interesting, and pleasant. Every interview should have some give and take. By Interview company want What you offer, want, expect from the employer versus what the employer needs offers, will provide. If there is a balance between your two sides, you will probably work well together. 

Before Interview 
- Chose your job position.
- Google Search about the job position. (duty and responsibility etc)
- Know about the company which you going to interview. (by company website)
- Know who are they and what is their Mission?
- Think about how well your experience, interests and skills fit the job and the organization.
- Find out what the prospective employer is actually looking for.
- Know your duty and responsibility. (Search in Google)
- Well prepare for interview Question. (You can use Google for interview tips and prepare answers to these questions.
- Make your English acceptable. (You can learn by YouTube)
- Update your Resume (Bio-date, CV)


Ready to Interview
- Look Good, professional and perfect.
- Impress with your dress.

Being interview
- Don't forget you are going to interview, so control your nervousness and greet the interviewer with happy face.
- A good handshake: A good handshake is a small but vital interview detail. It's important because, other than your appearance, your handshake is the first impression you make when meeting someone. A good handshake involves the eyes and the hands.
- Listen carefully to questions and answer them concisely.
- In your all answer use positive language and use body language.
- Ask for clarification if you're unsure of what the question means.
- Always remember that an interview is a professional business meeting. You are not there to make a new friend or exchange life stories.
- Only focus your dream job and career.
- Follow your interviewer and his question. Maintain your focus during an interview, don't wander off the subject. Maybe questions are....
* Why should I hair you?
* Could you describe what traits make a person successful here?
* Could you tell me about the typical career path someone like me would follow? Based upon outstanding performance, where should I expect to be in five years? Ten years?
These questions indicate a long-term interest in the company.
- Remember! Don’t ask money question.
- After interview greet the interviewer and say thanks.